Archiwa kategorii: Produkcje TV

Produkcje TV CI TASK

Konferencja Hevelius 2011 – Sesja 6 – Maciej Jasiński

Heweliusz 2011 logoTemat: Mieszkańcy Księżyca w Selenografii Heweliusza. 

W XII rozdziale swojego dzieła Selenographia Heweliusz pisze o hipotetycznych mieszkańcach Księżyca – Selenitach. Nie był on jednak pierwszym, który rozważał kwestię zamieszkania satelity Ziemi. Wzmianki o mieszkańcach Księżyca pojawiają się już u autorów starożytnych, antyczny rodowód ma też określenie „Selenita” – pojawia się po raz pierwszy w Prawdziwej historii Lukiana z Samosat, ale przypuszczalnie ukuto je wcześniej.
Poza satyrycznym tekstem Lukiana, jak również innymi pismami, które traktowały o mieszkańcach Księżyca w sposób nienaukowy, mitologiczny czy quasi-mitologiczny, zachowały się także dzieła, poruszające kwestię Selenitów bardziej metodycznie i naukowo. Przykładem takiego podejścia jest traktat Plutarcha O obliczu widniejącym na tarczy księżyca. Śladami Plutarcha podążali uczeni wczesnonowożytni, piszący o Księżycu. Należał do nich Johannes Kepler, który opisał mieszkańców Księżyca w swoim Śnie, jak również Heweliusz. Zauważmy, że Selenici nie byli głównym tematem tych prac, ale zwykle podejmowano kwestię możliwości ich istnienia.
W niniejszym wystąpieniu zostanie podjęta próba porównania Selenitów z Selenografii Heweliusza i sposobu ich przedstawienia z opisami obecnymi w innych dziełach, zarówno starożytnych, jak i współczesnych gdańszczaninowi.


materiał w języku angielskimJęzyk angielski, czas trwania: 23:38

 Maciej Jasiński (University of Warsaw):

The Inhabitants of the Moon in Hevelius’s Selenographia

In the twelfth chapter of his Selenographia Hevelius mentions the hypothetical inhabitants of the Moon – the Selenites. He was not the first to touch on the subject of the habitation of Earth’s satellite. References to the inhabitants of the Moon had already appeared in the writings of ancient authors. The name “Selenite” itself has been known since antiquity. In the preserved ancient literature it appears for the first time in A True Story by Lucian of Samosata, but was probably known earlier.
Apart from Lucian’s satirical works, as well as other preserved ancient writings that touch on the topic of inhabitation of the Moon in nonscientific, mythological or quasi-mythological ways, works have also been preserved that approach the subject of the Selenites in a more scientific and methodical way. An example of this approach is Plutarch’s treaty On the Face in the Moon. Plutarch’s method of introducing the Selenites was followed by early modern scholars who wrote about the Moon, including Hevelius and his Selenographia. Other works that refer to the inhabitants of the Moon include, for example, The Dream by Kepler. The Selenites are not the main subject of these works, but the possibility of their existence was at least mentioned by the scholars.
In this paper, the author undertakes to try to compare the Selenites in Hevelius’s Selenographia and their place in this work with descriptions of the inhabitants of the Moon in other writings. The comparison includes both ancient works and Hevelius’s contemporaries. The author tries to indicate similarities and differences between references to the Selenites in the twelfth chapter of Selenographia and descriptions in other works from different periods.

także na:

Konferencja Hevelius 2011 – Sesja 7 – Chantal Grell, Igor Kraszewski

Heweliusz 2011 logoTemat: Między polityką a nauką: Pierre Des Noyers – korespondent Jana Heweliusza na polskim dworze królewskim. 

Badania i publikacje wczesnych współczesnych naukowców były możliwe zwłaszcza dzięki szerokiej współpracy europejskich monarchów i ich dworów. Te działania, często wyrażane raczej ogólnym i okazjonalnym patronatem oraz różnymi formami raczej powierzchownej ciekawości, a czasami w rzeczywistym zainteresowaniu rządzących tą czy inną dyscypliną, były możliwe dzięki wielu ludziom z królewskich służb. Sekretarze, doktorzy, oficerowie, doradcy, dyplomaci a nawet ich rodziny organizowali publiczne eksperymenty, spotkania, korespondencje i inne działania, które zapoznawały władców z aktualnymi tendencjami naukowymi i pozwalały im na prowadzenie dwóch typów działań: tych będących patronami administracyjnymi i finansowymi oraz społecznych obrońców rosnącej roli nauki. Pierre Des Noyres (1606-1693) był jedną z najważniejszych postaci na dworze królowej Ludwiki Marii Gonzagi, żony dwóch kolejnych polskich królów Władysława IV i Jana Kazimierza. Był kimś więcej niż zwykłym sekretarzem – był prawdopodobnie najbliższym politycznym powiernikiem królowej, głęboko lojalnym i wyjątkowo inteligentnym. Jego rozległa wiedza pozwalała mu na wchodzenie w kontakty ze specjalistami od literatury, teologii, astrologii i astronomii, matematyki, chronometrii, fizyki, botaniki i medycyny. Jednym z jego pierwszych kontaktów w Polsce był Jan Heweliusz, którego praca interesowała Des Noyers’a przez wszystkie lata spędzone w Warszawie. Tak dla sekretarza jak i dla jego królowej, wszystkie wymienione wyżej dyscypliny, tworzyły spójną całość, które razem tłumaczyły świat jak i indywidualne istnienie. Rzeczywiste zależności w kwestiach astrologiczno-astronomiczno-politycznych są oczywiste i jest to szczególnie widoczne w przypadku francuskiej królowej na polskim tronie, dla której Des Noyers opracował najbardziej szczegółowy horoskop (Nativité d’Amarille). W tym sensie Luiza-Maria Gonzaga i jej sekretarz wierzyli, tak jak większość im współczesnych, w filozoficzną i moralną wartość wiedzy naukowej. W naszej pracy staramy się zarysować intelektualny i polityczny portret Pierra Des Noyersa, człowieka, którego sam Pascal oceniał jako un homme tres savant (człowieka bardzo zręcznego), i mamy nadzieję, że to pomoże uczonym lepiej zrozumieć środowisko, w którym idee Heweliusza mogły krążyć.


materiał w języku angielskimJęzyk angielski, czas trwania: 34:54

Chantal Grell (Université de Versailles Saint-Quentin) and Igor Kraszewski (Adam Mickiewicz University in Poznan):

Between Politics and Science: Peter des Noyers – a Correspondent of Johannes Hevelius in the Polish Court

The research and publications of early modem scientists were made possible in particular thanks to their widespread cooperation with European monarchs and their courts. This cooperation, often expressed by rather general and occasional patronage, by different forms of dilettante curiosity or sometimes by the real interest of rulers in one or another discipline, was possible thanks to a number of people in royal service. Secretaries, doctors, officers, counselors, diplomats and even their families organized public experiments, appointments, correspondence or other activities that familiarized monarchs with current scientific tendencies and allowed them to carry out two types of activities: those of administrative and financial patrons, and those of social protectors of the increasing role of science. Pierre Des Noyers (1606-1693) was one of the most important figures of the court of Queen Louise-Marie de Gonzague, the wife of two successive Polish kings: Ladislas IV and John II Casimir. His position was far more than that of a simple secretary – he was probably the closest political confidant of the queen, deeply loyal and exceptionally intelligent. Apart from his diplomatic work, his knowledge in many domains allowed him to enter into contact with specialists in literature, theology, astrology and astronomy, mathematics, chronometry, physics, botany and medicine. Amongst his earliest contacts in Poland was Jan Hevelius, whose work interested Des Noyers during all his years spent in Warsaw. For the secretary, as well as for his queen, all the disciplines mentioned above formed a coherent entity, which together explained the world and individual existence. Practical connections are obvious in the matter of astrology-astronomy-politics, and it is particularly clear in the case of a French queen on the Polish throne, for whom Des Noyers elaborated a most detailed horoscope (Nativité d’Amarille). In this sense, Louise-Marie de Gonzague and her secretary believed, as did most of their contemporaries, in the philosophical and moral value of scientific knowledge. In our study we aim to draw an intellectual and political portrait of Pierre Des Noyers, a man whom Pascal himself referred to as un homme très savant, and hope that it will help scholars to gain a better understanding of the milieu in which Hevelius’ ideas could circulate.

także na:

Konferencja Hevelius 2011 – Sesja 7 – Klaus-Dieter Herbst

Heweliusz 2011 logoTemat: Heweliusz i jego korespondencja z uczonymi w Lipsku i Jenie. 

W zachowanej korespondencji Jana Heweliusza znajdują się również listy, które wymieniał z mieszkańcami uniwersyteckich miast Lipska i Jeny. Z Jeny dwa listy do Heweliusza napisał Erhard Weigel (1625-1699), profesor matematyki. Z Lipskiem łączyła gdańszczanina intensywniejsza więź za sprawą Johanna Abrahama Ihlego (1627-1704), Gottfrieda Kircha (1639-1710) i Christopha Pfautza (1645-1711). Korespondencja Heweliusza z astronomem Kirchem została wydana w 2006 roku; jej głównym tematem były obserwacje astronomiczne. W listach wymienianych z Pfautzem, profesorem matematyki, dominowała sprawa artykułów Heweliusza, publikowanych w nowym czasopiśmie Acta Eruditorum. Co jednak skłoniło Heweliusza do nawiązania korespondencji z Ihlem, naczelnikiem poczty elektora brandenburskiego? Składa się na nią 41 listów pisanych po niemiecku i to omówieniu tego zbioru listów poświęcę przede wszystkim swoje wystąpienie. Korespondencja ta rozpoczęła się w 1670 roku, gdy zmarł wcześniejszy lipski korespondent Heweliusza, Andreas Briimmer (?-1670), o którym niewiele wiemy.


materiał w języku angielskimJęzyk angielski, czas trwania: 23:38

 Klaus-Dieter Herbst (Bremen University):

Hevelius and his Correspondence with Scholars in Leipzig and Jena

Among the surviving correspondence of the astronomer Johannes Hevelius there are letters to correspondents in the university towns of Leipzig and Jena. In Jena it was the professor of mathematics, Erhard Weigel (1625-1699), who wrote two letters to Hevelius. With Leipzig a very intensive connection developed. The correspondents were Johann Abraham Ihle (1627-1704), Gottfried Kirch (1639-1710) and Christoph Pfautz ( 1645-1711 ). The correspondence with the astronomer Kirch, in which the main topics are astronomical observations, was published in 2006. From the letters to Pfautz, a professor of mathematics, we know that the main topics were Hevelius’s papers in the new journal Acta Eruditorum. But what was the motive for the correspondence with Ihle, a postmaster of the Elector of Brandenburg? This correspondence comprises 41 letters in German. In the paper I will speak mainly about the correspondence with Ihle. A systematic analysis has shown that this correspondence was started in 1670 after another correspondent of Hevelius had died. Nothing has been written in the literature about this previous correspondent, Andreas Briimmer (?-1670). But it was with him that Hevelius started his epistolary connection to Leipzig.

także na:

Konferencja Hevelius 2011 – Sesja 7 – Suzanne Débarbat, Susan Keyes

Heweliusz 2011 logoTemat: Archiwalia Heweliusza w Obserwatorium Paryskim i wpływ gdańskiego astronoma na Giovanniego Domenica Cassiniego. 

W Obserwatorium Paryskim znajduje się 16 tomów korespondencji Heweliusza, zawierających około 2500 dokumentów, oraz cztery tomy rezultatów jego obserwacji, w tym tablice astronomiczne, ryciny, miedzioryty, szkice listów i innych tekstów oraz kilka druków.
Uniwersytet Versailles-Saint Quentin oraz Obserwatorium Paryskie biorą udział w międzynarodowym projekcie, mającym na celu przygotowanie wersji cyfrowej i wydanie korespondencji oraz materiału obserwacyjnego. Projekt wymaga rozległych przygotowań, które same w sobie są przedsięwzięciem o charakterze naukowym. Wyniki analizy rękopisów i informacje o nich będą zapisywane w postaci metadanych. Obecnie trwa identyfikacja korespondentów Heweliusza, miejsc i dat itp. W pierwszej części wystąpienia przedstawione zostaną wstępne rezultaty tych prac.
Druga część wystąpienia zostanie poświęcona omówieniu wpływu Heweliusza na jednego z jego następców – Giovanniego Domenica Cassiniego (1625-1712). Cassini, szukając sposobu powiązania badań powierzchni Księżyca z metodą wyznaczania długości geograficznej, przedstawił dokładny opis zjawiska libracji optycznej Księżyca. Jego syn Jacques podał w 1740 roku w traktacie Eléments d’astronomie sformułowanie trzech praw ruchu Księżyca, które dla uczczenia zasług jego ojca są nazywane prawami Cassiniego. Badania Księżyca, rozpoczęte przez Heweliusza, są dziś równie ważne jak były w XVII wieku.


materiał w języku angielskimJęzyk angielski, czas trwania: 39:18

 Suzanne Débarbat (Paris Observatory), Susan Keyes (Paris Observatory; Université de Versailles Saint-Quentin):

Hevelius’s Archives at the Paris Observatory and His Impact on Giovanni Domenico Cassini

Sixteen volumes of Hevelius’s correspondence, approximately 2500 documents, and four volumes of his observations are preserved at the Observatoire de Paris. Astronomical tables, drawings, copper engravings, drafts of letters or other texts, and a few printed documents are included.
The University of Versailles-Saint Quentin and the Paris Observatory are involved in an international project to digitize and publish the correspondence and observations. This project necessitates extensive preparation which is itself a scientific endeavor. Precise, descriptive metadata associated with each document structure the physical description and analysis of the manuscripts. To this end, correspondents, geographical locations, dates, etc. are identified. Some of the preliminary results will be given in the first part of the presentation.
As it is impossible to describe in any detail all of Hevelius’s scientific achievements and observations before the availability of the digital files, the second part of the presentation will highlight the impact of Hevelius on one of his successors, Giovanni Domenico Cassini (1625-1712). Special attention will be called to accidents on the lunar surface and their role in longitude determination. Cassini accurately described the phenomenon of lunar oscillation. His son Jacques formally defined three laws of lunar movement in his Eléments d’astronomie, published in 1740. These three laws are called ‘Cassini’s laws’ in reference to his father. This field of lunar research inaugurated by Hevelius is as relevant today as it was in the 17th century.

także na:

Konferencja Hevelius 2011 – zakończenie konferencji

Heweliusz 2011 logoMiędzynarodowa konferencja naukowa Hevelius 2011 odbyła się w dniach 15 – 18 września 2011 r. w Bibliotece Gdańskiej PAN. Zaprezentowano 21 referatów; ich autorami byli uczeni zagraniczni (20 autorów z Belgii, Holandii, Francji, Łotwy, Niemiec, USA, Wielkiej Brytanii) i polscy (4 autorzy z Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych w Krakowie, Instytutu Historii Nauki PAN, Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu i Uniwersytetu Warszawskiego). W referatach przedstawiono nowe wyniki badań dotyczących dzieła Heweliusza i jego znaczenia dla światowej nauki i kultury. Łączna liczba zagranicznych uczestników konferencji wyniosła 25 osób (w tym 14 zaproszonych przez organizatorów), ze strony polskiej zaś w różnych sesjach wzięło udział od 10 do 30 osób (4 zaproszone wystąpienia).

Czytaj dalej

także na: